മനഃശാസ്ത്രം ഇന്ന് ഏറെ ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുന്ന ഒരു മേഖലയാണ്. വ്യക്തിത്വ വികസനം, മാനസികാരോഗ്യം, ചികിത്സ എന്നിവയിൽ പലരും ആശ്രയിക്കുന്ന രീതികളുണ്ട്. എന്നാൽ അവയിൽ പലതും ശാസ്ത്രീയമായി തെളിയിക്കപ്പെടാത്തതും, ഇസ്‌ലാമിക വിശ്വാസാടിസ്ഥാനങ്ങളുമായി പൊരുത്തപ്പെടാത്തതുമാണ്. NLP (Neuro Linguistic Programming), ഹിപ്നോട്ടിസം, ഫ്രോയിഡിയൻ അബോധ മനസ്സ് തുടങ്ങിയവ ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഈ ലേഖനത്തിൽ അവയെ ശാസ്ത്രീയവും ഇസ്‌ലാമികവുമായ കാഴ്ചപ്പാടിൽ പരിശോധിക്കാം.
മനഃശാസ്ത്രവും കപടശാസ്ത്രങ്ങളും
പാശ്ചാത്യ മനഃശാസ്ത്ര നിർവചനം ഇപ്രകാരമാണ്: “പെരുമാറ്റ രീതികളെയും മനോപ്രക്രിയകളെയും സംബന്ധിച്ചുള്ള ശാസ്ത്രീയ പഠനം.” സ്വഭാവം അളക്കുക, പ്രവചിക്കുക, നിയന്ത്രിക്കുക, വ്യാഖ്യാനിക്കുക എന്നിവയാണ് അതിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങൾ. എന്നാൽ പല സിദ്ധാന്തങ്ങളും ഈ മാനദണ്ഡങ്ങൾ പാലിക്കുന്നില്ല.
സിഗ്മണ്ട് ഫ്രോയിഡിന്റെ അബോധ മനസ്സ് (Unconscious Mind), Id, Ego, Super Ego തുടങ്ങിയ ആശയങ്ങൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്. മാനസിക ആഘാതങ്ങളുടെ ഓർമ്മകൾ അബോധാവസ്ഥയിലേക്ക് തള്ളപ്പെടുകയും പിന്നീട് വീണ്ടെടുക്കാവുന്നതുമാണെന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. എന്നാൽ ഇത് ശാസ്ത്രീയമായി തെളിയിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല. വീണ്ടെടുക്കപ്പെട്ട ഓർമ്മകളിൽ ഭൂരിഭാഗവും തെറ്റോ, തെറാപ്പിസ്റ്റിന്റെ നിർദ്ദേശാനുസാരം രൂപംകൊണ്ടവയോ ആണ്. വ്യക്തിയുടെ ഉത്തരവാദിത്ത ബോധവും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സ്വാതന്ത്ര്യവും അവഗണിക്കുന്നതും വലിയ പോരായ്മയാണ്.
NLP, ഡയനറ്റിക്സ്, എനർജി തെറാപ്പി, ഡിസ്റ്റന്റ് ഹീലിംഗ്, സൈക്കോ ഡ്രാമ തുടങ്ങിയവയും ഇതേ ഗണത്തിൽ പെടുന്നു. അമേരിക്കൻ സൈക്കോളജിക്കൽ സൊസൈറ്റി പോലുള്ള പ്രഗത്ഭ സമിതികൾ NLP-യെ സ്യൂഡോ സയൻസ് (കപടശാസ്ത്രം) ആയി തരംതിരിച്ചിട്ടുണ്ട്. സൗദി പണ്ഡിതന്മാരായ ശൈഖ് സാലിഹ് അൽ ഫൗസാൻ, അബ്ദുൽ അസീസ് ആലു ശൈഖ്, സുലൈമാൻ അരുഹൈലി തുടങ്ങിയവരും NLP-യെ നിശിതമായി വിമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ഹിപ്നോട്ടിസം: ചരിത്രവും പ്രക്രിയയും
NLP-യുടെയും സമാന രീതികളുടെയും അടിസ്ഥാന ആയുധമാണ് ഹിപ്നോട്ടിസം. ഇതിന്റെ ചരിത്രം 5000 വർഷം മുമ്പുള്ള പുരാതന ഈജിപ്തിലെ “ക്ഷേത്ര നിദ്ര”യിൽ നിന്ന് തുടങ്ങുന്നു. പിന്നീട് ഗ്രീസിലെ നിദ്രാ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും ഒറാക്കിളുകളിലും ഇത് പ്രചാരത്തിലായി.
ആധുനിക രൂപം ഫ്രാൻസ് ആന്റൺ മെസ്മറിന്റെ “മൃഗ കാന്തികത” (Animal Magnetism)യിൽ നിന്നാണ്. ശാസ്ത്രലോകം അത് തള്ളിക്കളഞ്ഞു. ജെയിംസ് ബ്രെയ്ഡ് ആണ് “ഹിപ്നോട്ടിസം” എന്ന പദം ആദ്യമായി ഉപയോഗിച്ചത്. NLP-യുടെ സ്ഥാപകരായ റിച്ചാർഡ് ബാൻഡ്‌ലറും ജോൺ ഗ്രൈൻഡറും മിൽട്ടൺ എറിക്സന്റെ പരോക്ഷ ഹിപ്നോസിസ് രീതികളാണ് ഉപയോഗിച്ചത്.
ഹിപ്നോട്ടിക് ആലസ്യത്തിൽ ഇന്ദ്രിയാവബോധം, പ്രതീക്ഷ, നിർദ്ദേശങ്ങൾ എന്നിവ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. വ്യക്തിയുടെ വിമർശനാത്മക ചിന്തയും സ്വയം പ്രതിരോധവും ഇല്ലാതാകുകയും, ഹിപ്നോട്ടിസ്റ്റിന് പൂർണ്ണമായി വിധേയനാകുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത് ബോധാവസ്ഥയിലെ മാറ്റമാണ് (Altered State of Consciousness).
ഇസ്‌ലാമിക വീക്ഷണം
ഇസ്‌ലാം വ്യക്തമായ ബോധാവസ്ഥയെ നിലനിർത്താൻ ഊന്നൽ നൽകുന്നു. ബോധം ഇല്ലാതാക്കുന്നതോ തകിടം മറിക്കുന്നതോ ആയ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും നിഷിദ്ധമാണ്. ഇബ്‌നു തൈമിയ്യ (റഹ്) പറയുന്നത്, മത്ത് പിടിച്ച അവസ്ഥയിലെത്താത്ത പോലും സ്വാബോധം പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതാക്കുന്നത് ഹറാമാണെന്നാണ്.
സൗദി പണ്ഡിത സഭ ഹിപ്നോട്ടിസത്തെ ജോത്സ്യം, മാന്ത്രികവിദ്യ (സിഹ്‌ർ) എന്നീ ഗണത്തിൽ പെടുത്തി. ജിന്നിന്റെ സഹായത്തോടെയുള്ളതായി കരുതി ഇത് ശിർക്കാണെന്നും അനുവദനീയമല്ലെന്നും അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.
ഫ്രോയിഡിയൻ ഊഹങ്ങളെ വിശ്വസിക്കുകയോ പ്രചരിപ്പിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നത് ഹറാമാണ്. ഖുർആൻ പറയുന്നു: “സത്യവിശ്വാസികളേ, ഒരു അധർമ്മകാരി വല്ല വാർത്തയും കൊണ്ട് നിങ്ങളുടെ അടുത്ത് വന്നാൽ നിങ്ങളതിനെപ്പറ്റി വ്യക്തമായി അന്വേഷിച്ചറിയണം…” (ഹുജുറാത്ത്: 6). നബി (സ) പറഞ്ഞു: “സൂക്ഷിക്കുക, ഊഹത്തെ വെടിയുക. ഊഹം ഏറ്റവും വലിയ കളവാകുന്നു.”
വിധി വിശ്വാസത്തോടൊപ്പം മനുഷ്യന്റെ വിവേചന ബുദ്ധിയും സ്വാതന്ത്ര്യവും ഇസ്‌ലാം പരിഗണിക്കുന്നു. “സത്യം നിങ്ങളുടെ റബ്ബിൽ നിന്നുള്ളതാകുന്നു. അതിനാൽ ഇഷ്ടമുള്ളവൻ വിശ്വസിക്കട്ടെ; ഇഷ്ടമുള്ളവൻ അവിശ്വസിക്കട്ടെ” (കഹ്ഫ്: 29). മനസ്സ്, ആത്മാവ് എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ഇസ്‌ലാമിക സംജ്ഞകൾ റൂഹ്, നഫ്സ്, ഖൽബ് എന്നിവയാണ്.
ഉപസംഹാരം
ഒരു ചികിത്സയോ രീതിയോ അനുഭവത്തിൽ ഫലപ്രദമാണെന്ന് മാത്രം മതിയാകില്ല. അത് ശരിഅത്തിന്റെ നിബന്ധനകൾക്ക് വിധേയമായിരിക്കണം. NLP, ഹിപ്നോട്ടിസം, അബോധ മനസ്സ് തുടങ്ങിയവ ശാസ്ത്രീയമായി തെളിയിക്കപ്പെടാത്തതും, ബോധം നഷ്ടപ്പെടുത്തുന്നതും, ഊഹങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയതുമാണ്. മുസ്‌ലിംകൾ വ്യക്തിത്വ വികസനത്തിലും ചികിത്സയിലും ഇവ സൂക്ഷ്മമായി ഒഴിവാക്കുകയും, ഇസ്‌ലാമിക അടിസ്ഥാനങ്ങളോട് പൊരുത്തപ്പെടുന്ന രീതികൾ തിരഞ്ഞെടുക്കുകയും ചെയ്യണം.
അല്ലാഹു നമുക്ക് ശരിയായ വിവേചന ബുദ്ധി നൽകട്ടെ. ആമീൻ.
